Lappis leat ráhkadišgoahtán LUMO-prográmma

Lappi LUMO-prográmma válmmaštallan vuođđuduvvá nu áigeguovdilis dieđuide go vejolaš Lappi luonddu dilis. Barggus ávkkástallet dieđuid earret eará áitatvuloš šlájain ja luonddutiippain, čázádagaid dilis, bodnečáhceguovlluin ja ekologalaččat dehálaš guovlluin.

Dieđuid bokte meroštallet hápmosa eanangoddái girjáivuođaset dáfus dehálamos guovlluin dahjege nu gohčoduvvon girjáivuođakonsentrašuvnnain ja dehálaš guovlluin, mat ovttastahttet daid. Maŋŋelabbos eanangottiid bargobájiin vuojulduvvet čiekŋalabbot guovlluid hápmosiidda ja doaibmabijuide, mat ovddidit guovlluid girjáivuođa. LUMO-prográmmas ovdanbukton doaibmabijuide oassálastin lea eananeaiggádiidda álo eaktodáhtolaš.

“Mihttomearri lea ráhkadit prográmma, masa čállojit konkrehtalaš doaibmabijut luonddujávkku bisseheami várás. Seammás lea dehálaš, ahte prográmma lea viidát dohkkehuvvon olles eanangottis”, muitala LUMO-prográmma ráhkadeami koordineremis vástideaddji Kirsi Alahuhta Lappi eallinfápmoguovddážis.

”LUMO-prográmmas eanangotti luonddu dálá dilis čohkkejit dieđuid, maid sáhttá ávkkástallat maiddái eanangotti guovlluid geavahusa plánemis”, lasiha Tiina Elo, Lappi lihtu birasáššedovdi. Lappi lihttu lea mielde koordineremin Lappi LUMO-prográmma ráhkadeami.

LUMO-prográmma beaiváduvvo, go dieđut čoggojit. Prográmma ráhkadeapmi, beaivádeapmi ja váikkuhusaid čuovvun leat oassi Lappi eallinfápmoguovddáža birasovttadaga bargguin.

Girjáivuođa ovddideapmi gáibida ollu barggu

Lappis barget juo dál olu luonddu dili buorideami ovdii. Ovdamearkka dihtii Helmi-prográmma bokte divvot árbebiotooppaid, smávvačáziid, gáddeluonddu, loddečáziid ja grávejuvvon jekkiid. Fitnuin leat mielde eaktodáhtolaš organisašuvnnat ja giliid ássit. Stáhta eatnamiid máhcaha luonddudillái ja dikšu Meahciráđđehus.

Helmi-prográmma ollašuhttima lassin Lappis suodjalit eaktodáhtolaččat priváhttaeatnamiid vuovdás eallinbirrasiid ja jeaggeguovlluid ja cagget vierisšlájaid. Ássit sáhttet maid oassálastit luonddudieđuid čohkkemii ovdamearkka dihtii almmuhemiin šládjaáicamiid Šládjadiehtoguovddážii. Dátge doarju konkrehtalaččat luonddu girjáivuođa ovddideami.

"Mii jáhkkit, ahte LUMO-prográmma nanne luonddu girjáivuođa árvvusatnima Lappis. Prográmma dahká oinnolažžan dan barggu meari, mii dárbbašuvvo juksan dihtii girjáivuođamihttomeriid. Prográmma dahká maid ruhtadeaddjiide ja fitnodagaide vejolažžan ovttasbargovejolašvuođaid luonddudikšuma ja luonddudillái máhcaheami ektui”, dadjá LUMO-prográmma šládja- ja luonddutiipaáššedovdi Merja Lipponen Lappi eallinfápmoguovddážis.

Lappi eallinfápmoguovddáš lágida LUMO-prográmma ráhkadeami hárrái bargobájiid iešguđet oassebeliide čavčča 2026 rájes. Oassálastinvejolašvuođain ja prográmma ovdáneamis dieđihit Lappi eallinfápmoguovddáža neahttasiidduin ja sosiála medias.

LUMO-prográmma ráhkaduvvo oassin riikkaviidosaš Priodiversity LIFE -fitnus. Fitnu mihttomearri lea caggat luonddujávkku Suomas. Fitnu lea oassin ruhtadan EU ja dat ollašuhtto jagiid 2024–2031. Lappi eallinfápmoguovddáš oassálastá fidnui aktiivvalaččat jagiid 2026–2027.

Eanangottiid LUMO-prográmmaid ráhkadeami lassin Priodiversity LIFE -fitnus earret eará plánejit ja ollašuhttet luonddudillái máhcaheami, lágidit skuvlejumiid, ovddidit luonddudieđuid čohkkema ja dan hálddašeami ja ovddidit ministeriijaid gaskasaš ovttasbarggu doarjun dihtii girjáivuođa. Fitnu koordinere Meahciráđđehusa Luonddubálvalusat. Fitnus leat mielde Meahciráđđehus Vuovdedoallu Oy ja Meahccebálvalusat, stáhtaráđi kánsliija, birasministeriija, eanan- ja vuovdedoalloministeriija, ruhtaministtar, Suoma birasguovddáš, Luondduriggodatguovddáš, Luonddudieđalaš guovddášmusea, Suoma vuovdeguovddáš, Biebmovirgedoaimmahat, Suoma luonddusuodjalanlihttu, WWF-Suopma ja maiddái Lappi, Davvi-Suoma, Sis-Suoma, Máttanuorta-Suoma, Nuorta-Suoma ja Máttaviesttar-Suoma eallinfápmoguovddážat.

Fidnu lea ožžon oasseruhtadeami Eurohpa uniovnna LIFE-prográmmas. Materiála sisdoallu govvida dan dahkkiid oainnuid, iige Eurohpa uniovnnas dahje CINEA:s (Eurohpa dálkkádat-, infrastruktuvra- ja birasáššiid ollašuhttinvirgedoaimmahat) leat ovddasvástádus materiála dieđuid geavahusas.